9+1 είδη νοημοσύνης

0
14827

ΕΡΩΤΗΣΗ 1:
Τι θα ήταν ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα ανακάλυπτε τα ιδιαίτερα ταλέντα κάθε παιδιού και θα τα βοηθούσε να τα καλλιεργήσουν;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
Επικίνδυνο.
~~
ΕΡΩΤΗΣΗ 2:
Πώς θα ήταν μια κοινωνία βασισμένη σ’ ένα τέτοιο εκπαιδευτικό σύστημα, σε συνδυασμό με δίκαιη οικονομική πολιτική;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ:
Όχι ιδανική, αλλά σίγουρα καλύτερη απ’ την τωρινή.

~~~~~
Το
IQ (intelligence quotient) δεν είναι τόσο έξυπνο, όσο πιστεύαμε κάποτε. Στα τεστ IQ μετριέται μόνο η γλωσσική και η λογικό-μαθηματική ευφυΐα. Συνακόλουθα ο Μάρλον Μπράντο, η Πάβλοβα, ίσως και ο Βαν Γκογκ, θα θεωρούνταν σχεδόν χαζοί αν έκαναν ένα τέτοιο τεστ.

~~{}~~

Ευτυχώς, για τους ανθρώπους που δεν τα πάνε καλά με τα μαθηματικά, ο Howard Gardner στο βιβλίο τουFrames of Mind, διατύπωσε τη Θεωρία της Πολλαπλής Νοημοσύνης και δικαιώθηκαν όσοι προτιμούν να χορεύουν απ’ το να λύνουν εξισώσεις.

Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία η νοημοσύνη κάθε ανθρώπου χωρίζεται σε εννιά (τουλάχιστον) τομείς. Και τα εννιά είδη είναι σημαντικά, συνυπάρχουν και συνεργάζονται, αλλά κάθε άνθρωπος έχει έναν διαφορετικό «χάρτη κατανομής» ευφυΐας, κι αυτό τον κάνει τόσο διαφορετικό.

Επιπλέον η ευφυΐα μας δεν είναι κάτι παγιωμένο, αλλά αναπτύσσεται όσο μαθαίνουμε και «δουλεύουμε» με αυτήν.

~

Εν συντομία τα εννιά είδη νοημοσύνης είναι:

1) Λεκτική / γλωσσική νοημοσύνη (Verbal Linguistic Intelligence):

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι iris.jpgΑυτή έχει να κάνει με την ικανότητα στον γραπτό και τον προφορικό λόγο (και ίσως μετά από λίγο καιρό να προκύψουν δύο είδη νοημοσύνης απ’ αυτήν), στην εκμάθηση γλωσσών, στην απομνημόνευση λέξεων και εννοιών, καθώς και στην κατανόηση των λεπτών διαφορών ανάμεσα στις έννοιες και την αφήγηση ιστοριών.

Ρήτορες και πολιτικοί, δικηγόροι και φιλόσοφοι, ποιητές, συγγραφείς και φιλόλογοι, την κατέχουν στον ύψιστο βαθμό.

Παραδείγματα ανθρώπων με υψηλό δείκτη γλωσσικής νοημοσύνης: Σαπφώ, Δημοσθένης, Σαίξπηρ, Άιρις Μέρντοχ (εικονιζόμενη).

~

2) Λογικό-μαθηματική νοημοσύνη (Logical- Mathematical Intelligence):

Αυτοί οι άνθρωποι κατανοούν καλύτερα όχι μόνο τους αριθμούς, αλλά και τις σχέσεις ανάμεσα στα φαινόμενα, φυσικά, κοινωνικά, οικονομικά. Έχουν ιδιαίτερες ικανότητες συλλογισμού πάνω στο ειδικό και την αναγωγή του στο γενικό, και μπορούν να πειραματίζονται με απόλυτα ελεγχόμενο τρόπο.

Παραδείγματα ανθρώπων με υψηλή λογικομαθηματική νοημοσύνη: Αρχιμήδης, Νεύτωνας, Αϊνστάιν, Κιουρί.

~

3) Σωματική-κιναισθητική νοημοσύνη (Bodily-Kinesthetic Intelligence):

Οι αθλητές, οι χορευτές και… οι ηθοποιοί (όσο παράδοξο και να φαίνεται αυτό) είναι οι πρωταθλητές της κιναισθητικής νοημοσύνης.

Οι κιναισθητικοί άνθρωποι είναι, πιθανότατα, οι πιο παρεξηγημένοι. Ειδικά ως παιδιά, που δεν αντέχουν δευτερόλεπτο να κάθονται στην καρέκλα και απεχθάνονται το διάβασμα. Οι δάσκαλοι τους αντιμετωπίζουν ως  απροσάρμοστους και οι γονείς απογοητεύονται που το παιδί τους δεν τα παίρνει τα γράμματα

Δεν είναι παράξενο που κάποιοι από τους πιο γνωστούς ηθοποιούς, όπως ο Μάρλον Μπράντο, ο Αλ Πατσίνο, ο Τζόνι Ντεπ, η Κέιτ Γουίνσλετ, ποτέ δεν τέλειωσαν το σχολείο.

Και σίγουρα κανείς δεν μπορεί να πει ότι η Ισιδώρα Ντάνκαν κι ο Πελέ ήταν ηλίθιοι.

~

4) Μουσική νοημοσύνη (musical intelligence):

Γι’ αυτή δε χρειάζεται να πούμε πολλά. Οι άνθρωποι που την έχουν σε υψηλό βαθμό ξεχωρίζουν από την παιδική τους ηλικία και συνήθως γίνονται μονομανείς –όχι άδικα, αφού η μουσική είναι η ύψιστη μορφή ανθρώπινης τέχνης, όπως λένε κάποιοι.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι nina.jpgΟ Μότσαρτ είναι το απόλυτο παράδειγμα μουσικής μεγαλοφυΐας, αλλά αν παρατηρήσεις τα χέρια του Στίβι Γουόντερ ή της Νίνα Σιμόν καθώς παίζουν, μπορείς να συμπεράνεις ότι κατέχουν και υψηλή κιναισθητική νοημοσύνη.

Όπως προείπαμε τα είδη νοημοσύνης συνεργάζονται και συνυπάρχουν: Μουσική-ρυθμός, μουσική-μαθηματικά.

(Στη φωτογραφία η θέαινα Νίνα Σιμόν, που ήταν και πιανίστρια κλασικής κατεύθυνσης και συνθέτης και στιχουργός και τραγουδίστρια (τι φωνή!) και πολιτικό άτομο και και……)

~

5) Διαπροσωπική νοημοσύνη (interpersonal intelligence):

Αυτή δε χρειάζεται ορισμούς. Αρκεί να αναφέρουμε δύο άτομα που την είχαν στον ύψιστο βαθμό: Μαχάτμα Γκάντι, Αδόλφος Χίτλερ.

Είναι η νοημοσύνη της ηγεσίας. Να καταλαβαίνεις τους άλλους και να τους ωθείς για να εκφράσουν τον χειρότερο ή τον καλύτερο τους εαυτό.

Υψηλή διαπροσωπική νοημοσύνη έχει κι ο πωλητής που σε κάνει ν’ αγοράσεις ό,τι εκείνος θέλει, καθώς κι ο δάσκαλος που καταφέρνει να διαμορφώσει προσωπικότητες.

~

6) Ενδοπροσωπική νοημοσύνη (Intrapersonal intelligence):

Αυτή είναι η ικανότητα της προσωπικής γνώσης, της αυτογνωσίας, του «γνώθι σαυτόν». Συνήθως πρόκειται για άτομα εσωστρεφή που προτιμούν να εργάζονται ατομικά. 

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νοημοσύνης αναφέρεται ο Σίγκμουντ Φρόιντ, αλλά πιστεύω (προσωπική άποψη) ότι τη μοιράζονται και οι συγγραφείς.

~

7) Χωρική νοημοσύνη (spatial intelligence):

Τα άτομα με χωρική νοημοσύνη μπορούν να παρατηρούν και να χειρίζονται τάσεις, ισορροπίες και συνθέσεις. Έχουν πολύ καλό προσανατολισμό στο χώρο και προσαρμόζονται άμεσα στις αλλαγές του περιβάλλοντος χώρου.

Κι ενώ οι άντρες θεωρούνται καλύτεροι οδηγοί και πιλότοι, η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο -αφού δεν υπάρχει άντρας που να θυμάται που άφησε τις παντόφλες του.

Οι «χωρικοί» λειτουργούν οπτικά και παραστατικά, με καλλιτεχνικές τάσεις και πολύ συχνά μπορούν να θεωρούν τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνιά.

Παραδείγματα ανθρώπων με αυξημένη αυτού του είδους την νοημοσύνη είναι η Φρίντα Κάλο, ο Ροντέν κι ο Ταραντίνο.

~

8) Υπαρξιακή νοημοσύνη (existential Intelligence):

Αυτή την νοημοσύνη κατέχουν οι άνθρωποι που προβληματίζονται με τα θέματα ύπαρξης και ανυπαρξίας, καλού και κακού, σωστού και λάθους, με μια σταθερή τάση να διευρύνουν τα πλαίσια της ανθρώπινης σκέψης.

Συνήθως δεν τους θέλουμε για παρέα, αφού λένε, την ώρα που όλοι γελάμε: “Μεμέντο μόρι”.

Χαρακτηριστικοί τύποι ατόμων με υψηλή υπαρξιακή νοημοσύνη είναι ο Σωκράτης και  ο Κομφούκιος.

~

9) Φυσιοκρατική νοημοσύνη (Naturalistic intelligence)

Είναι η νεότερη νοημοσύνη, και προστέθηκε στη Θεωρία το 1993. Αλλά ίσως να είναι η πιο αρχαία, αφού συνδέεται με την ικανότητα των προϊστορικών προγόνων μας να διαχωρίζουν τα βρώσιμα από τα δηλητηριώδη φυτά και να μαθαίνουν για τη φύση που τους περιβάλλει.

Οι «φυσιοκράτες» είναι πρακτικοί άνθρωποι που αρέσκονται στις συλλογές και στην άμεση επαφή με το φυσικό κόσμο.

Πολύ καλοί ως μάγειρες και ως χημικοί, αφού «διαισθάνονται» και αναγνωρίζουν τη φύση κάθε υλικού.

Πάντα φιλόζωοι –εκτός κι αν είναι κυνηγοί-  μπορούν να καταλάβουν πιο γρήγορα τις αλλαγές στον καιρό ή στο φυσικό μας περιβάλλον.

Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της φυσιοκρατικής νοημοσύνης από τον Κάρολο Δαρβίνο δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Αλλά να ξέρετε ότι ένας καλός σεφ έχει και φυσιοκρατική νοημοσύνη.

~~{}~~

Τελειώνοντας, θα αναφερθούμε σύντομα στη Συναισθηματική Νοημοσύνη (emotional intelligence) που εισήγαγε ο Goleman και έτυχε ευρείας αποδοχής, ίσως επειδή οι άνθρωποι έχουν κουραστεί να ζουν ως αντικείμενα.

Ένας ωραίος τρόπος να περιγράψουμε αυτή την νοημοσύνη είναι η φράση του Αριστοτέλη, που ο Goleman παραθέτει στην αρχή του βιβλίου του:
«Σοφός δεν είναι αυτός που δεν θυμώνει.
Σοφός είναι αυτός που θυμώνει τη σωστή στιγμή,
με το σωστό πρόσωπο και στο σωστό βαθμό.»

~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Εν κατακλείδι:
Όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι αυτή η ταξινόμηση είναι σχεδόν αυθαίρετη. Όμως θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικές ικανότητες -δεν είναι μόνο θέμα μαθηματικών η ζωή.

Το βέβαιο είναι ότι τα παιδιά με προδιάθεση σε κάποια “νοημοσύνη” έχουν περισσότερη διάθεση για εξάσκηση σ’ αυτό που αγαπάνε, οπότε γίνονται καλύτεροι σ’ αυτό.

Είναι δύσκολο να κάνεις μια μαϊμού καλή κολυμβήτρια. Αλλά σίγουρα τα καταφέρνει στην αναρρίχηση.

Όταν εξαναγκάζεις όλα τα παιδιά να μάθουν αναρρίχηση και τίποτα άλλο, θα χάσεις τους ταλαντούχους κολυμβητές, τους δρομείς και τους ιπτάμενους.

Το βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα αυτής της εκπαίδευσης είναι δυστυχισμένοι άνθρωποι, γεμάτοι ψυχικά προβλήματα. Μόνο οι επιδέξιες μαϊμούδες που ξέρουν να αναρριχώνται νιώθουν καλά και πετυχαίνουν.

Το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα είναι μια ετοιμόρροπη κοινωνία. Γιατί έχουμε ανάγκη κάθε είδους μυαλά και κάθε είδους νοημοσύνη για να επιβιώσουμε ως ανθρωπότητα. Δεν αρκούν οι μαϊμούδες. Χρειαζόμαστε και τους ονειροπόλους.